મુંબઈ નગરીયા : રાજાબાઈ ટાવર

1355748958rajabaitower

આગ્રાનું નામ આવે તો આપણી આંખ સામે તાજ મહાલ આવે ખરુંને, મુંબઈગરા આપણી મુંબઈ નગરી તો અનેક સ્મૃતિઓની નગરી છે . તો આપણે રાજાબાઈ ટાવરને કેવી રીતે ભૂલી શકીએ ? 150 વર્ષ અગાઉ એસ્પ્લેનેડની આસપાસ જે મકાનો બાંધવામાં આવ્યા હતા તેમાં વિશ્વવિદ્યાલય કોન્વોકેશન હોલ, વિશ્વવિદ્યાલય વાંચનાલય ને રાજાબાઈ ટાવરના મકાનો સૌથી વધારે આર્કષક હતા અને હજી પણ છે . તેના આર્કિટેક હતા સર જ્યોર્જ ગીલ્બટ સ્કોટ અને એ મકાનો બાંધવા માટે સખાવતો કરી હતી સર કાવસજી જહાંગીર રેડીમની અને પ્રેમચંદ રોયચંદે . પ્રેમચંદ રોયચંદે પ્રથમ 2 લાખ રૂપિયા આપ્યા હતા . પરંતુ 6 ઓક્ટોબર 1864 ના દિવસે તેમણે બીજા બે લાખ આપ્યા . એ વખતના ચીફ સેકેટ્ર્રી એચ . એલ . એન્ડરસનને સંબોધેલા પત્રમાં પ્રેમચંદભાઈએ લખ્યું હતું, “સર, આઈ હેવ ધ ઓનર ટુ રીક્વેસ્ટ ધેટ ધ ગવર્મેન્ટ વિલ ડુ મી અ ફેવર ટુ ઓફર ધ યુનિવર્સીટી ઓવ બોમ્બે ઇન ધ નેઈમ ઓવ માય ગુડ મધર ટુ (2,00,000) લાખ ઓવ રૂપીઝ ફોર ધ ઇરેકશન ઓવ ટાવર ટુ કંટેઇન અ લાર્જ કલોક એન્ડ અ સેટ ઓવ જોય બેલ્સ . ઇફ ધેર બી નો આર્કિટેકચરલ ઓબ્જેક્શન , આઈ શૂડ લાઈક ધ ટાવર ટુ બી ઇન કનેક્શન વિથ ધ યુનિવર્સીટી લાયબ્રેરી …”પ્રેમચંદભાઈની ઈચ્છા હતી કે તેમની માતા રાજાબાઈના નામે ટાવર બંધાય અને તેમાં સંગીતમય ટકોરા પાડતું મોટું ઘડિયાળ હોય અને એ ટાવર લાયબ્રેરી સાથે સંકળાયેલું હોય . સરકારે પ્રેમચંદભાઈની વિનંતીને માન આપ્યું હતું . બોમ્બે સરકારે 16 જાન્યુઆરી 1869ના દિવસે મંજુરી આપી હતી . બાંધકામ 1 માર્ચ 1869 ના દિવસે શરુ થઇને નવેમ્બર 1878 માં પૂરું થયું હતું . અત્યારે જ્યાં હાઈકોર્ટનું મકાન છે ત્યાં મુંબઈ વિશ્વવિદ્યાલય માટે જમીન ફાળવી હતી . ત્યાં ભૂમિપૂજન પણ થઈ ચુક્યું હતું . 21 એપ્રિલ 1869 ના દિવસે સરકારે વિશ્વવિદ્યાલય માટે બાજુમાં વધારે જમીન આપી હતી અને આખરે આપણે જોઈએ છીએ ત્યાં વિશ્વવિદ્યાલયના મકાનો ઉભા થયા હતા . રાજાબાઈ ટાવરની બાંધણીમાં કુર્લા પત્થરનો ઉપયોગ થયો છે . રાજબાઈ ટાવર ની શૈલીમાં કેમ્પેનિલ ઓવ ફ્લોરેન્સ કેથ્રીડલની અસર રહી હતી . સર જ્યોર્જ ગીલ્બટ સ્કોટ પોતે કયારેય ભારત કે મુંબઈ આવ્યા નોહોતા . બ્રિટનમાં બેઠા બેઠા તેઓ બ્લુપ્રિન્ટ ને ડીઝાઇન મોકલતા હતા ને મુંબઈના ઈજનેરો એ ડીઝાઇનોને મુંબઈની આબોહવા અને સ્થાનિક રીતે પ્રાપ્ય હતી એવી સામગ્રીઓની શક્યતાઓ મુજબ તેમને મૂર્ત સ્વરૂપ આપ્યું હતું . બસો એસી ફૂટ ઊંચા મધ્યસ્થિત રાજાબાઈ ટાવરના પશ્ચિમના અગ્રભાગની બેઉ બાજુએ સીડીઓ છે . ટાવરની ઉપર પેરીફરલ બાલ્કની છે . 9 વર્ષ સુધી રાજાબાઈ ટાવરનું બાંધકામ ચાલતું રહ્યું હતું . વાંચનાલય બાંધવાનો ખર્ચ રૂ . 2,80,748 હતો જયારે ટાવરનો ખર્ચ રૂ . 2,17,345 . આમ કુલ ખર્ચ 5,47,703 થયો હતો . 1891ના વર્ષના એપ્રિલ મહિનાની 25મી તારીખે ફીરોઝ્બાઈ અને બચુબાઇ નામની બે પારસી યુવતીઓ રાજાબાઈ ટાવર ઉપરથી પડવાથી મૃત્યુ પામી હતી ,એ ઘટના એ મુંબઈના પારસી સમાજમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s